Κι ενώ το ταξίδι της παράστασης “Contractions”, συνεχίζεται για ακόμη ένα 4ήμερο στα Ιωάννινα από την ομάδα Μπαγαμπόντο, το Ioanninaabout.gr συνάντησε την Manager , κατά κόσμον Αφροδίτη Αθανασιάδη, σε μια συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης γύρω από το νέο και ιδιαίτερο εγχείρημα της ομάδας, το οποίο εκτιλύσσεται σε έναν φυσικό χώρο γραφείου, με τους θεατούς να κοιτούν “πίσω από ένα τζάμι”….
Το έργο ξεκινά με έναν σχεδόν καθημερινό τόνο και σταδιακά μετατρέπεται σε κάτι ασφυκτικό. Πώς διαχειριζεστε ερμηνευτικά αυτή τη μετάβαση;
Για τη Manager δεν γνωρίζουμε τίποτα, ούτε το όνομα της . Δεν ξέρουμε αν συμφωνεί με αυτά που λέει ή όχι, αν της είναι δυσάρεστα ή αν τα αποδέχεται πλήρως. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι οφείλει να τα πει και να τα επιβάλει. Εκπροσωπεί την εταιρεία και εφαρμόζει την πολιτική της. Κανένα σημάδι δυσαρέσκειας δεν είναι αποδεκτό. Εγώ σαν ηθοποιός αυτό που έχω να κάνω είναι να κλείσω οποιοδήποτε αίσθημα δικαίου και ενσυναίσθησης και να εστιάσω στο παράλογο. Στην κωμική πλευρά του έργου, ώστε να έρθει το αίσθημα της ασφυξίας στην Emma και τελικά στους θεατές.
Γι’ αυτό, πιθανά καταλληλότερη να απαντήσει σε αυτή την ερώτηση θα ήταν η Κίκα, που έχει το ρόλο της υπαλλήλου και δέχεται την πίεση που περιγράφετε. Κουβαλά τη συναισθηματική και ρεαλιστική πλευρά του έργου. Μέχρι να την παρασύρει τελικά η Manager στον δικό της κόσμο.
Ο χαρακτήρας σας λειτουργεί μέσα σε ένα πλαίσιο ελέγχου. Πού εντοπίζετε τα όρια ανάμεσα στην προσωπική ευθύνη και την επιβολή του συστήματος;
Αρχικά αυτό που εγώ είδα στο ρόλο της Manager ήταν το χιούμορ. Φέρει το στοιχείο του παραλόγου που διατρέχει το κείμενο και είναι αυτή που δημιουργεί τη μαύρη κωμωδία που ο συγγραφέας Mike Bartlett περιγράφει.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο χαρακτήρας της αρχίζει να αποκτά μια πιο σύνθετη διάσταση πέρα από αυτήν της «κακιάς» του έργου. Αυτό που δεν περίμενα, όμως ότι θα συμβεί, ήταν η κατανόηση που άρχισα να νιώθω για εκείνη. Στις πρόβες προέκυπταν συνεχώς διαφορετικές κατευθύνσεις — και ένα διάστημα δεν ήξερα ποια να ακολουθήσω.
Δεν έχω υπάρξει ποτέ σε θέση εξουσίας, οπότε προσπάθησα να καταλάβω πώς λειτουργούν αυτοί οι άνθρωποι: τι τους μαθαίνουν, ποιοι είναι οι στόχοι τους, πώς διαχειρίζονται τους άλλους. Μέσα από υλικό για management, HR διαδικασίες και συνεντεύξεις, αλλά και συζητήσεις με φίλους που δουλεύουν σε εταιρικά περιβάλλοντα, συνειδητοποίησα ότι όλες αυτές οι διαφορετικές κατευθύνσεις που ενστικτωδώς μου έβγαιναν στην πρόβα ήταν όλες σωστές.
Ένας Manager οφείλει να είναι ταυτόχρονα φιλικός — ώστε να μοιράζεσαι μαζί του ό,τι σε απασχολεί — αλλά και αποστασιοποιημένος. Να είναι προσβάσιμος, αλλά να τον φοβάσαι και λίγο. Να λειτουργεί ως στήριγμα αλλά να κρατάει και ένα μυστήριο ως φορέας ελέγχου. Και μέσα σε όλα αυτά, έχει να διαχειριστεί όχι μόνο τους ανθρώπους “από κάτω”, αλλά και την πίεση από αυτούς “από πάνω”. Αυτά τα χαρακτηριστικά, εκ διαμέτρου αντίθετα μεταξύ τους, είναι που τους καθορίζουν.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία βρέθηκα να κατανοώ και δικούς μου προϊσταμένους στο παρελθόν — κάτι που δεν περίμενα καθόλου.
Οι off στιγμές της παράστασης — όταν η Emma φεύγει από το γραφείο και η Manager είναι μόνη — προέκυψαν ακριβώς από αυτή την ανάγκη: να φωτιστεί και η άλλη πλευρά. Να τεθεί το ερώτημα αν αυτοί οι ρόλοι είναι απλώς φορείς εξουσίας ή και οι ίδιοι εγκλωβισμένοι μέσα στο ίδιο σύστημα. Κάτι που ο σκηνοθέτης της ομάδας μας, Γιάννης Κοντός είχε εξαρχής στο μυαλό του.
Παράλληλα, λειτούργησαν και πρακτικά, ως μια αναγκαία “ανάσα” για εμάς και για τους θεατές, ώστε να επεξεργαστούν ό,τι έχει προηγηθεί.
Ο Mike Bartlett είχε αρχικά φανταστεί το έργο με ελάχιστα κενά μεταξύ των σκηνών, καθώς γράφτηκε για ραδιόφωνο (BBC Radio 4, Love Contract) και αργότερα διαμορφώθηκε σκηνικά ως Contractions. Εμείς, ωστόσο, επιλέξαμε συνειδητά να ανοίξουμε αυτόν τον χρόνο.
Οι σιωπές και οι παύσεις φαίνεται να έχουν ιδιαίτερο βάρος στο έργο. Πώς τη δουλέψατε κατά τη διάρκεια των προβών;
Οι περισσότερες παύσεις από αυτές στην παράσταση μας είναι δοσμένες από τον συγγραφέα Mike Bartlett. Στην αρχή του κειμένου έχει φτιάξει ένα υπόμνημα με επεξηγήσεις των σημαδιών που χρησιμοποιεί: μικρές και μεγάλες παύσεις, στιγμές όπου διακόπτεις τον άλλον, μιλάτε ταυτόχρονα ή μένεις σιωπηλός επειδή δεν υπάρχει κάτι άλλο να ειπωθεί. Δημιουργεί έτσι λεκτικά παιχνίδια, τα οποία για εμάς που τα δουλεύαμε ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρον να τα πετύχουμε, ώστε να φαίνονται οργανικά και όχι ως «οδηγίες». Αυτό σε συνδυασμό με τις λεκτικές ασκήσεις του Γιάννη Λεοντάρη που ακολουθούμε σαν ομάδα έχτισαν ένα παιχνίδι λόγου. Κάθε λέξη είναι μια ευκαιρία να παίξεις, να πας σε μονοπάτια που δεν είχες φανταστεί.
Το ίδιο και οι παύσεις. Ο Bartlett δίνει τρεις διαφορετικές ποιότητες παύσης, κυρίως σε σχέση με τον χρόνο. Μέσα σε αυτές χωρούν όλα όσα δεν λέγονται: οι σκέψεις των χαρακτήρων, όσα θα ήθελαν να πουν αλλά δεν μπορούν λόγω του εταιρικού περιβάλλοντος.
Για τον δικό μου ρόλο, της Manager, οι παύσεις λειτουργούν ακόμα ως ένα συνεχές risk assessment. Ακούει, συλλέγει πληροφορίες, προβλέπει και προσπαθεί να προλάβει καταστάσεις πριν αυτές συμβούν. Έτσι προκύπτει το άβολο, η πίεση, η επιβολή της εξουσίας και τελικά η ασφυξία. Στα μη ειπωμένα.
Η παράσταση τοποθετεί το κοινό πολύ κοντά στη δράση, σχεδόν μέσα στον χώρο. Πώς επηρεάζει αυτό την ερμηνεία σας και τη σχέση σας με τους θεατές;
Ως ομάδα εμπνεόμαστε πολύ από τους μη θεατρικούς χώρους. Όταν διαβάσαμε για πρώτη φορά το Contractions, το φανταστήκαμε και οι τρεις μέσα σε γραφεία• χώρους δηλαδή εμποτισμένους από την εργασιακή συνθήκη, με meetings, συμβόλαια, εργατοώρες γεμάτες άγχος και αγωνία.
Ευτυχώς είμαστε τυχεροί που στην πόλη υπάρχουν οι WOW Branding, με αυτόν τον σύγχρονο χώρο που έχουν διαμορφώσει, αλλά και με όλη τη δημιουργικότητα που χαρακτηρίζει τους ίδιους.
Η παράσταση διαδραματίζεται σε ένα γυάλινο «κλουβί», όπως το ονομάσαμε. Οι θεατές την παρακολουθούν απ’ έξω, περιμετρικά. Έτσι, αξιοποιούμε ένα επιπλέον επίπεδο δραματουργίας που μας πρόσφερε ο ίδιος ο χώρος: αυτό του θηράματος και του θηρευτή, που όμως γίνονται και οι δύο θέαμα. Όπως στο τσίρκο. Ο θηρευτής διαθέτει ένα γυάλινο γραφείο, από το οποίο παρακολουθεί και ελέγχει διαρκώς τα «θηράματα». Την ίδια στιγμή όμως παρακολουθείται κι ο ίδιος. Πάντα. Γίνεται κι αυτός θήραμα. Οι μόνοι που μένουν εκτός αυτού του παιχνιδιού είναι οι θεατές, που παρατηρούν πίσω από το γυαλί.
Ως ηθοποιός αισθάνεσαι κάτι πέρα από τη συνηθισμένη έκθεση της σκηνής. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο γίνεσαι και εσύ έκθεμα. Παράλληλα, το γυαλί παραμορφώνει και μεγεθύνει ό,τι βρίσκεται μέσα και έξω από αυτό. Η περσινή μας παραγωγή, που ανέβηκε στο Μέκειο Οικοτροφείο με το έργο Τίτα Λου και διαδραματιζόταν στους κοιτώνες των κοριτσιών, είχε μια πολύ διαφορετική αίσθηση. Οι θεατές βρίσκονταν ακόμα πιο κοντά μας αλλά σα να ήταν συμπαίκτες μας. Συνδημιουργοί της παράστασης. Εδώ η απόσταση είναι μεγαλύτερη. Υπάρχει η έννοια του συνεχούς ελέγχου που ήταν όμως και το ζητούμενο.
Το ειρωνικό βέβαια είναι ότι το έργο εκτυλίσσεται μέσα στα γραφεία των WOW. Εκεί όπου ο Δημήτρης, ο Δημήτρης και ο Κωνσταντής έχουν δημιουργήσει πρώτα απ’ όλα μια κοινότητα ανθρώπων ανοιχτών στη συνδιαλλαγή και έπειτα μια εταιρεία.
Το έργο αγγίζει την έννοια της «συναίνεσης» με έναν αρκετά σκοτεινό τρόπο. Πώς βιώνετε αυτή τη διάσταση μέσα από τον ρόλο σας;
Η Manager επιδιώκει με κάθε τρόπο τον απόλυτο έλεγχο. Το γεγονός ότι η Emma δίνει τη συναίνεσή της σχεδόν σε όλα, χωρίς να αρνείται τίποτα, λειτουργεί για εκείνη ως επιβεβαίωση ότι το σύστημα που έχει χτίσει «δουλεύει». Κάθε αποδοχή γίνεται ένα ακόμη τικ στη λίστα της, ένα ακόμη βήμα προς την αίσθηση ότι όλα είναι υπό έλεγχο και ότι μπορεί, στο τέλος του έργου να πει με περηφάνια, «Όλα βαίνουν καλώς».
Υπάρχει κάποια στιγμή στην παράσταση που για εσάς συμπυκνώνει όλη τη βία και την ένταση του έργου; Αν ναι, ποια είναι αυτή και γιατι;
Για να μην κάνω spoiler, θα πω ότι για μένα όλη η βία του έργου συμπυκνώνεται στο τέλος. Σ’ αυτό το ήσυχο τέλος, χωρίς κάθαρση. Σαν να μένει κάτι ανολοκλήρωτο, σαν να σου κόβεται απότομα η ανάσα.
Το πιο τρομακτικό, όμως, είναι η ταύτιση που νιώθουμε όλοι με αυτό το κείμενο. Όλοι έχουμε υπάρξει σε μια σχέση εξουσίας — είτε ως εργαζόμενοι είτε ως προϊστάμενοι.
Δημιουργούνται συνεχώς συνθήκες φόβου. Όχι μόνο στους εργασιακούς χώρους, αλλά και ευρύτερα. Απομονωνόμαστε. Μένουμε μόνοι με άγχη και φόβους. Η επιλογή αυτού του έργου, πέρα από όλα τα άλλα που θίγει είναι και η απάντηση μας στην απομόνωση και τον φόβο.
Η Manager δεν αφήνει περιθώρια στην Emma να μιλήσει με κανέναν πέρα από την ίδια. Η μοναξιά της την οδηγεί σταδιακά στην παραίτηση.
Ένα από τα πράγματα που καλούμαστε να παλέψουμε είναι ακριβώς αυτό: η απομόνωση. Να ξαναβρούμε τον δρόμο προς τις κοινότητες, σε όλα τα επίπεδα. Γιατί εκεί είναι που μοιράζονται τα βάρη και δυναμώνουμε.
Είμαστε το νεαρό εργατικό δυναμικό με τα πτυχία και τα μεταπτυχιακά στους τοίχους, που πρέπει να βγει στο εξωτερικό αν θέλει να ζει αξιοπρεπώς. Δυστυχώς, το μακροπρόθεσμο μοιάζει να έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τη ζωή των περισσότερων. Μπορούμε να σχεδιάζουμε μόνο το κοντινό μέλλον, και αυτό με προσοχή και περιορισμό. Κυριαρχεί η αγωνία για όσα έρχονται και πρέπει να αντιμετωπιστούν. Έτσι υπάρχουμε πια. Δουλεύοντας για 800 ευρώ με νοίκι στα 500. Έχοντας πτυχία που δεν χρησιμοποιούμε. Οι γνώσεις και η εμπειρία μας έχουν χάσει την εργασιακή τους αξία.
Μ’ αυτές τις σκέψεις δημιουργήθηκε αυτή η παράσταση, ως ένας τρόπος να μιλήσουμε για την εργασιακή και κοινωνική δυστοπία που μας περιβάλλει και να καλλιεργηθεί ένας χώρος μοιράσματος.
Σαν ομάδα, έχουμε επιλέξει να συλλέγουμε ανώνυμα ιστορίες από τους θεατές και τις θεάτριες της παράστασης, τις οποίες θα αξιοποιήσουμε στο τέλος των παραστάσεων. Όποιος ή όποια το επιθυμεί, μπορεί στο τέλος κάθε παράστασης ή μέσα από τις ηλεκτρονικές μας σελίδες να μοιραστεί τη δική του ιστορία.
Που και πότε
24-25-26-27 Απριλίου στις 21:15, στον χώρο wowspace (Αραβαντινού 12).
Πληροφορίες & κρατήσεις
Λόγω περιορισμένου αριθμού θέσεων, είναι απαραίτητη η κράτηση ή η ηλεκτρονική αγορά εισιτηρίου. Τηλέφωνο κρατήσεων: 6947888501
Προπώληση: https://www.ticketservices.gr/event/contractions/?lang=el
Ταυτότητα παράστασης
Μετάφραση: Χρήστος Νικολόπουλος
Σκηνοθεσία: Γιάννης Κοντός
Ερμηνεία: Αφροδίτη Αθανασιάδου, Κίκα Ζαχαριάδου
Ενδυματολογική επιμέλεια: Κίκα Ζαχαριάδου
Ηχητικός σχεδιασμός: Δημήτρης Καραγεώργος
Φωτογραφίες: Κατερίνα Κούρου
Σχεδιασμός αφίσας/προγράμματος: Χρήστος Λέντζαρης
Παραγωγή: Μπαγαμπόντο Α.Μ.Κ.Ε.